Inspecties kasteelinterieurs goed op gang

Een jaar na de start is het project Kasteelinterieurs, gericht op bescherming en behoud van cultuurhistorisch waardevolle interieurs in kastelen en landhuizen, goed op gang gekomen. “In de aanloopperiode moest veel energie worden gestoken in het benaderen van eigenaren en beheerders van kastelen, en in het winnen van hun vertrouwen in dit project”, vertelt interieurspecialist Alwin van Hees.
“Maar nu we een jaar verder zijn, is de belangstelling flink toegenomen. Er staan voortdurend objecten op de wachtlijst en het valt soms niet mee om de inspectierapporten op tijd klaar te krijgen.”

Deskundig advies
Het driejarige project is gestart op initiatief van de Stichting Limburgse Kastelen (SLK), die graag meer inzicht wil in de omvang en toestand van de Limburgse kasteelinterieurs. Aanvankelijk werd gedacht aan een inventarisatie, maar na overleg met Monumentenwacht Limburg zijn de werkzaamheden vooral gericht op inspectie en advisering. Daar hebben de Limburgse kasteeleigenaren namelijk meer baat bij. Deelnemers aan het project krijgen bezoek van interieurspecialist Alwin van Hees, die desgewenst ter plaatse de eerste nuttige informatie en suggesties aan de hand doet. Enige tijd later ontvangt de kasteeleigenaar, net als bij exterieurinspecties door Monumentenwacht, een rapport met uitvoerige documentatie en adviezen over de onderzochte bouwdelen.

Het project wordt bekostigd door de SLK en de Provincie Limburg. Diverse experts op het gebied van historische interieurs, van onder meer de Stichting Restauratie Atelier Limburg en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, zijn beschikbaar voor aanvullende adviezen. Monumentenwacht Limburg tekent voor de uitvoering. Overigens bepalen kasteeleigenaren zelf of zij aan het project meedoen en zo ja, welke vertrekken zij voor inspectie openstellen.

Inmiddels heeft Alwin van Hees al heel wat opmerkelijke, verrassende en interessante kasteelinterieurs bezocht. “De variatie is enorm, in alle opzichten. Daardoor is het onmogelijk om in algemene zin iets te zeggen over de Limburgse kasteelinterieurs. De vertrekken zijn zeer wisselend van karakter. Soms schitterend, soms sober, maar altijd bijzonder door de historie en de gebruiksgeschiedenis.”


Elk interieur belangrijk
Van Hees benadrukt dat elk kasteelinterieur een bezoek waard is. “Soms hebben eigenaren het idee dat hun interieurs weinig historische waarde hebben en niet zo interessant zijn. Omdat er bijvoorbeeld geen grote schouwen of kunstige stucplafonds in voorkomen. Of omdat door eerder verval, verbouwingen of krijgsgeweld afwerkingen en details zijn verdwenen. Maar ook zulke interieurs verdienen aandacht. Vaak geven de sporen nog nuttige aanwijzingen voor eventuele herstelmaatregelen. Bovendien blijven de vertrekken en de historische structuren essentiële onderdelen van een beschermd gebouw(encomplex). Voor een verantwoorde instandhouding van het geheel is aandacht voor alle componenten noodzakelijk.”

Ook al verkeren vertrekken soms op het eerste gezicht in uitstekende staat, er zijn bijna altijd aandachtspunten. “Waar schade dreigt te ontstaan of de eerste tekenen zichtbaar zijn, probeer ik de eigenaar ervan te overtuigen dat preventieve conservering of snel ingrijpen de beste optie is. Waar de schade al ernstige vormen heeft aangenomen, is het zaak te redden wat er te redden valt. Soms kunnen betrekkelijk eenvoudige maatregelen, zoals beter ventileren of vaker verduisteren tegen zonlicht, al veel problemen oplossen.”
 
De inspecties richten zich voornamelijk op de binnenschil van de gebouwen, dat wil zeggen op de ‘aard- en nagelvaste onderdelen’ zoals vloeren, wanden en wandafwerkingen, plafonds, schouwen en trappenhuizen. “Daarbinnen is al zo veel diversiteit dat ik er mijn handen aan vol heb”, geeft Van Hees aan. “Geleidelijk aan ontdek ik een aantal ‘typisch Limburgse’ kenmerken van interieurs. Een voorbeeld hiervan is de bijzondere sleutelgatvorm van de openingen in schouwen; die kom je elders in Nederland maar weinig tegen. Een ander karakteristiek element zijn de vloertjes voor de haard, bestaande uit op hun kant geplaatste leistenen. Aan dergelijke speciale onderdelen besteed ik extra aandacht.”



Verder valt op dat er bij vrijwel elk object wel een thema is dat de boventoon voert. “Dat kan variëren van een aantasting door houtworm of schimmel tot een overmaat aan vogels of vleermuizen op de zolders. Of van lekkage tot optrekkend vocht. Soms is het de vraag waar ontbrekende elementen zijn gebleven. En ik heb ook al meegemaakt dat door speurwerk in archieven de plannen voor een restauratie sterk verbeterd konden worden. Elk object is totaal anders en stelt dus ook andere eisen aan doeltreffend beheer. Dat maakt dit werk heel boeiend.”

Snel aanmelden
Het project Kasteelinterieurs is gestart in augustus 2010 en loopt in beginsel tot medio 2013. Nu al is duidelijk dat de inspecties een schat aan informatie opleveren. Bovendien blijkt steeds duidelijker dat de behoefte aan deskundig advies over een juiste instandhouding van historische interieurs - met waar nodig doorverwijzing naar experts - groot is. En dat door tijdig handelen veel schade kan worden voorkomen of beperkt. Daarom streeft Monumentenwacht Limburg naar voortzetting van het project en naar verbreding van de interieurinspecties naar andere categorieën gebouwen.



Eigenaren en beheerders van kastelen kunnen zich nog aanmelden voor inspectie van hun interieurs. Gezien de toestroom in de laatste maanden is het wel zaak hier niet te lang meer mee te wachten. Algemene informatie over het project is te vinden in eerdere nieuwsberichten op deze website en in deze brochure. Met meer specifieke vragen kunt u zich wenden tot Monumentenwacht Limburg (klik op ‘Contact’). Aanmelden gaat het handigst via dit formulier.